6. Luchtkwaliteit: polluenten in het verkeer

Deze uitstekende website over gezondheid verschaft een zeer goed overzicht van de publicaties over dit onderwerp!

De lucht op onze wegen en in de steden is spijtig genoeg niet altijd zuiver. Fietsers zijn wel heel gevoelig aan de slechte lucht omdat ze veelal relatief dicht bij het autoverkeer moeten rijden en een inspanning leveren die de ademhaling stimuleert. Ook baby's die lager bij de grond worden voortbewogen ademen slechtere lucht in dan volwassenen.

13 juni 2017 in De Standaard: Brussel stikt in stikstofdioxide "Op belangrijke verkeersassen is de luchtvervuiling in Brussel véél hoger dan de officiële metingen laten vermoeden, zegt ngo ClientEarth, die eerder al naar de rechter trok." Enkele gemeten waarden van 19 februari tot 20 maart 2017:

Zoals onderaan is gemeld bedraagt de Europese jaargrenswaarde 40 g/m3!

18 februari 2017 in De Standaard: 'We gaan allemaal een beetje dood aan luchtvervuiling' "Er sterven in België 13 keer meer mensen aan de gevolgen van luchtvervuiling dan door verkeersongevallen. Alleen: we weten niet wie die doden zijn, want je kunt het nooit één op één linken met pollutie. Het is een stille ziekmaker."

22 oktober 2015 in Het Laatstse Nieuws: Fijn stof schadelijk voor ongeboren kind

"Blootstelling aan hoge concentraties fijn stof schaadt de foetus. Dat blijkt uit een doctoraatsonderzoek van de universiteit van Antwerpen. De onderzoekers vergeleken bloedstalen en samples van de navelstreng. Ze stelden vast dat fijn stof de genactiviteit van de foetus in de war stuurt. Sommige cellen van de pas geboren baby's toonden ofwel een teveel ofwel een tekort aan belangrijke sleutelmoleculen. Ander onderzoek leert dat afwijkingen in de celactiviteit op latere leeftijd kunnen leiden tot chronische aandoeningen. Zoiets verhoogt bijvoorbeeld het risico op hart- en vaatziektes, of obesitas. De onderzoekers benadrukken wel dat de 200 onderzochte vrouwen eigenlijk een te lage steekproef is om van echt wetenschappelijk bewijs te spreken. Maar er zijn op z'n minst aanwijzingen."

19 december 2013 in De Tijd: Europa werkt aan schone lucht tegen 2030

De gezondheidskosten die verbonden zijn aan luchtvervuiling in Europa bedragen jaarlijks tussen 330 en 940 miljard euro. (...) Eurocommissaris voor Milieu Janesz Potocnik neemt daarom maatregelen om de normen beter te doen toepassen. Er komen ook strengere uitstootnormen voor middelgrote verbrandingsinstallaties. Potocnik stelt bovendien nieuwe normen voor luchtkwaliteit voor om tegen 2030 veel zuiverdere Europese lucht te hebben. De Commissie verlaagt drastisch de uitstootplafonds van de individuele lidstaten voor de gevaarlijkste vervuilers, zoals fijn stof, ozon, ammoniak, zwaveldioxide, stikstofoxide en methaan. De aanpak is bewust geleidelijk. 'We moeten in economisch moeilijke tijden rekening houden met de kosten voor de industrie', klinkt het.

Commentaar: Maar door de crisis, deels te wijten aan de invoering van de euro, zijn de mensen juist geneigd meer hout te stoken, zoals onder meer in ons land. In Griekenland is de stookolie zo sterk in prijs gestegen door de hogere taksen dat de mensen hun toevlucht nemen tot hout uit bossen en parken. Daardoor is de lucht in Athene en Thessaloniki heel sterk vervuild. Lees meer in The New York Times.

10 december 2013 in De Standaard: Houtkachel en open haard grootste bronnen fijn stof

Alleen het verkeer in snelheid beperken, volstaat niet volgens professor chemie Willy Maenhaut (UAntwerpen) om fijn stof binnen de perken te houden. Een rapport van de Vlaamse Milieumaatschappij (VMM) heeft dit aangetoond. Huishoudelijke emissies leveren de grootste bijdrage aan rechtstreeks uitgestoten of primair fijn stof. Die emissies zijn vooral het gevolg van houtverbranding. Voor het verkeer is een tweede plaats weggelegd. (...) Met name in de winter op het platteland bereikt de uitstoot door hout recordhoogtes. (...) 'Door de economische crisis steken meer mensen de kachel aan met hout', weet de VMM.

9 december 2013 in De Standaard: Fijn stof doodt, EU kijkt toe

Voor de fijnste deeltjes, met een diameter onder 2,5 micrometer, heeft de Europese Unie een norm die de maximale aanwezigheid van fijn stof per kubieke meter lucht vastlegt op 25 microgram per kubieke meter. Maar in een studie die vandaag verschijnt in het toonaangevende vakblad The Lancet staat dat die norm nog veel te hoog ligt om iets te veranderen aan het effect van fijn stof op onze gezondheid of om onze levensduur te verlengen. (...) 'Het zou beter zijn als de norm zakt naar die van de Wereldgezondheidsorganisatie (WGO)', zegt doctor Rob Beelen van de Universiteit van Utrecht. Die ligt op 10 microgram per kubieke meter. Enkele Noord-Europese landen slagen er in die te halen, de meeste andere in Europa zitten er ruim boven.

Het Nieuwsblad, 18 oktober 2013: Luchtvervuiling veroorzaakt longkanker

Tijdens een vergadering van het Internationaal Centrum voor Kankeronderzoek (IARC) in Lyon kwamen experts tot de conclusie dat er voldoende bewijzen zijn om een verband aan te tonen tussen blootstelling aan luchtvervuiling en longkanker. Er is ook een positief verband met een verhoogd risico op blaaskanker. In 2010 overleden wereldwijd 223.000 mensen aan longkanker die te maken had met luchtvervuiling. De resultaten komen volgende week gedetailleerd aan bod in het Britse tijdschrift The Lancet.

De Morgen, 15 oktober 2013: Baby's te mager door fijn stof

Vrouwen die tijdens de zwangerschap veel fijn stof inademen hebben een grotere kans op een baby met een laag gewicht. Kinderen met een lager geboortegewicht lopen later meer risico op hart- en vaatziekten, aldus Tim Nawrot (Universiteit Hasselt) die hierover een onderzoek voert maar waarvan de resultaten nog niet gepubliceerd zijn. Gelijkaardige resultaten verschenen zopas in het tijdschrift The Lancet Respiratory Medicine. Elke 5 microgram fijn stof per kubieke meter lucht doet het risico op een laag geboortegewicht met 18 procent toenemen. Die 5 microgram is het verschil tussen wonen aan een drukke weg of een rustige weg in de binnenstad. Er moeten dus politieke keuzes gemaakt worden. De overheid is volop bezig met de uitbouw van Vlaanderen als een draaischijf voor transport. Dat heeft nu eenmaal negatieve gevolgen voor de gezondheid.

De Standaard, 12 september 2013: Pendelen schaadt de gezondheid. Vermijd vuile lucht, blijf thuis.

Evi Dons (UHasselt, VITO) maakte haar doctoraat over de persoonlijke blootstelling aan roetdeeltjes. 62 Vlaamse proefpersonen tussen 20 en 60 jaar droegen zeven dagen lang tijdens de zomer 2010 en de winter van 2010-2011 een meetapparatuur. Het is de grootste studie over dit onderwerp tot nu toe wereldwijd. Luc Int Panis ziet er "een basis in om een lokaal beleid te gaan voeren voor schonere lucht. 'Fiets- en autoverkeer meer scheiden, bijvoorbeeld. En je kunt zelf iets doen als burger. Meer fietsen, wegblijven van grote wegen."

Knack, 5 juni 2013: Jan Bosteels "Antwerpen wil vuile voertuigen verbannen"

Het Antwerpse stadsbestuur bereidt een plan voor om oude en dus meestal zwaar vervuilende voertuigen uit de stad te bannen. Het sluit zo aan bij een peloton van 200 Europese steden met een lage emissiezone. De maatregel verlengt de levensduur ven de kernstadbewoner met 25 dagen.

Radio 1, De Ochtend, 29 mei 2013: Het Brussels Gewest kent de grootste babysterfte van Europa. Op 1000 baby's die geboren zouden worden, zijn er 11,6 die sterven. In enkele kranten was gemeld dat de oorzaak moet gezocht worden in de lage inkomens. Johan Leman, voorzitter van het Integratiecentrum Foyer in Molenbeek en hoogleraar-emeritus antropologie aan de KULeuven, zet de puntjes op de i. Volgende oorzaken zijn belangrijk om dit fenomeen te verklaren:

  1. In bepaalde wijken met grote babysterfte, bijvoorbeeld de kanaalzone, is er een grote luchtvervuiling onder andere door het verkeer. Er rijden ook veel tweedehandswagens. In een vallei kan de smog moeilijk weg. Als je een vervuiling bereikt van 50 g, dan stijgt de zuigelingensterfte met 11%. In die wijken is het aantal ademhalingsstoornissen voor iedereen veel groter dan over de rest van Brussel.
  2. De slechte huisvesting.
  3. De slechte toegankelijkheid van de gezondheidsvoorzieningen.

Dit wijst opnieuw op de ernst van de toestand en de noodzaak tot een onmiddellijk ingrijpen van de overheden.

De Morgen, 16 april 2013:

De Morgen, 15 april 2013: Verkeer is grotere vervuiler dan industrie. Terwijl sinds 2000 de emissie van PAK's (polycyclische aromatische koolstofwaterstoffen) van huishoudens en industrie is gedaald, is deze van transport met ongeveer de helft gestegen. (Mira-Rapport 2012, p. 56). Dit is een gevolg van het toegenomen transport en het gebruik van diesel, volgens expert Erik Grietens van Bond Beter Leefmilieu (BBL). In het Vlaams Gewest schat men de jaarlijkse ziektekost van fijn stof op 5,22 miljard euro. "Het gaat dan zowel om acute luchtwegeninfecties, astma, de chronische longaandoening COPD en kankers." Het is de taak van het beleid om het vervuilend autoverkeer te verminderen. Liefst 97,5% van ons bedrijfswagenpark rijdt op diesel! Grietens: "Met het huidige beleid bereiken we het omgekeerde. Door de Brusselse ring te verbreden, de Oosterweelverbinding aan te leggen en nieuwe missing links te voorzien in de Kempen en Limburg, werken de overheden de groei van het autoverkeer net in de hand. Daardoor zal de milieudruk van het autoverkeer en de impact op de gezondheid de volgende jaren verder toenemen."

De Morgen, 1 maart 2013: We betalen een hoge prijs voor het wegtransport

Enkele feiten die voor de zoveelste keer aangeven hoe slecht het gesteld is in onze steden en in ons land met de luchtkwaliteit!

  1. Road user charges for heavy goods vehicles (HGV)
  2. Summary report of the Aphekom project 2008-2011
  3. www.airqualitynews.com

22 februari 2013: Een grootschalige studie wijst uit dat de blootstelling aan hogere waarden van fijn stof de levenskansen van hartpatiënten vermindert.

Dr. Cathryn Tonne: "We vonden dat voor elke toename met 10 g/m3 van PM2.5 deeltjes, het aantal overlijdens met 20% steeg. Voorbeeld: tijdens het jaar nadat de patiënten zijn opgenomen in een kliniek voor een hartaanval, zouden er 20% meer doden zijn onder patiënten die worden blootgesteld aan de PM2.5 fijn stofpartikels met een dichtheid van 20 g/m3, vergeleken met patiënten die worden blootgesteld aan de PM2.5 partikels met een dichtheid van 10 g/m3". Beide professoren geven aan dat het dodenaantal met 12% zou verminderden indien de dichtheid van de PM2.5 deeltjes tot de natuurlijke proporties zou worden teruggebracht (d.i. 4 g/m3"). Bron: Cathryn Tonne, Paul Wilkinson, Long-term exposure to air pollution is associated with survival following acute coronary syndrome, European Heart Journal, 19 February 2013.

In Londen bedraagt de dichtheid van de PM2.5 fijnstofdeeltjes 14 g/m3".

Ook in Parijs wordt de alarmklok geluid. Volgens geneesheren zou de luchtvervuiling in de hoofdstad het leven van elke Parijzenaar met 8 maanden verminderen. (Le Soir, La pollution augmente la mortalité post-infarctus, 21 februari 2013)

11 februari 2013: Fijn stof veroorzaakt een te laag geboortegewicht.

De grootschalige studie Maternal Exposure to Particulate Air Pollution and Term Birth Weight: A Multi-Country Evaluation of Effect and Heterogeneity, verschenen in het tijdschrift Environmental Health Perspectives heeft aangetoond dat vrouwen die tijdens de zwangerschap worden blootgesteld aan een hogere luchtverontreiniging door een toename van de fijnstofpartikels PM10 en PM2.5, een kind krijgen met een lager geboortegewicht. Een te laag geboortegewicht, d.i. minder dan 2,5 kg, kan aanleiding geven tot een groter risico op ziektes en prenatale sterfte en tot chronische gezondheidsproblemen later in het leven.

In veel steden in België wordt de norm van een jaarlijkse gemiddelde concentratie van 12 microgram PM2.5 per kubieke meter (norm in de VS) overschreden. In China werden onlangs waarden van 700 microgram/m3 gemeten. Dergelijke waarden zijn uiterst schadelijk voor de wereldbevolking. (Bron: Le Soir, 7 februari 2013)

7 augustus 2012: Een belangrijk rapport is verschenen: "Buekers J., Torfs R., Deutsch F., Lefebvre W., Bossuyt M. (2012), Inschatting ziektelast en externe kosten veroorzaakt door verschillende milieufactoren in Vlaanderen, studie uitgevoerd in opdracht van de Vlaamse Milieumaatschappij, MIRA, MIRA/2012/06, VITO, 2012/MRG/R/187.". Meer informatie is te vinden op de website van MIRA.

Voor zowel ziektelast als kosten blijkt fijn stof de belangrijkste polluent, die verantwoordelijk is voor ongeveer drie kwart van het totaal aantal DALY's [verloren gezonde levensjaren]. Enkele DALY-waarden:

Geluid en omgevingstabaksrook zijn de tweede en derde belangrijkste milieufactor in de berekening van de ziektelast, maar voor de externe kosten nemen omgevingstabaksrook en ozon in omgevingslucht de tweede en derde plaats in.

Persbericht Fietsersbond: "De grootste bron van fijn stof in de leefomgeving is het zwaar vervuilende dieselverkeer. "Alleen door het verminderen van het aantal gereden dieselkilometers kan men een significante verbetering van de luchtkwaliteit en zo een vermindering van gezondheidsklachten krijgen".

Vorige studies: Autos dragen in belangrijke mate bij aan de uitstoot van diverse polluenten. In 2002 zouden bijna 26.000 gezonde levensjaren verloren zijn gegaan door blootstelling aan verontreiniging (VMM, 2003). Nog eens ruim 6.500 gezonde levensjaren gaan verloren ten gevolge van geluidshinder. Het exacte aandeel van het wegverkeer is in hierin niet gekend, maar het maakt alleszins duidelijk dat de sterfte ten gevolge van het autoverkeer groter is dan uit de ongevallenstatistieken blijkt.

In de Corelio-kranten van 31 mei 2010 verscheen het bericht dat fietsers vijf tot negen keer meer fijn stof inademen dan inzittenden van een auto. Er werden drie parcours uitgetest:

Telkens bleek dat er meer ultrafijne deeltjes, afkomstig van uitlaatgassen, doordrongen in de longen van fietsers dan in de longen van autopassagiers. Dit komt omdat fietsen een inspanning vergt waardoor de ademhaling wordt gestimuleerd, zowel in frequentie als in diepte. Daardoor dringen de fijne stofdeeltjes dieper door tot in de longen. Dit blijkt uit een studie die VITO (Vlaamse Instelling voor Technologisch Onderzoek) de voorbije drie jaar heeft uitgevoerd, in samenwerking met de VUB en de universiteit van Louvain-la-Neuve. (Bron: Het Nieuwsblad, 31 mei 2010) ("L. INT PANIS, R. MEEUSEN, I. THOMAS, B. DE GEUS, G. VANDENBULCKE-PASSCHAERT , B. DEGRAEUWE, R. TORFS, J. AERTSENS, H. WILLEMS, J. FRERE - Systematic analysis of Health risks and physical Activity associated with cycling PoliciES "SHAPES" - Final Report. Brussels : Belgian Science Policy 2011 117 p. (Research Programme Science for a Sustainable Development)")

Deze studie staat in schril contrast met de studie van Kurt Van Hout, waarin nog beschreven werd dat de concentraties aan vervuilende stoffen 2 tot 4 keer hoger zijn in autos dan op de locatie waar fietsers rijden (Rank et al., 2001). "Zelfs rekening houdend met een hoger ademvolume neemt de fietser minder op van de meeste polluenten." (Bron: Vlaams Steunpunt Verkeersveiligheid, Kurt Van Hout, De risico's van fietsen, 2007, p. 25.)

Volgens een studie van de Vlaamse wetenschappers Tim Nawrot en Ben Nemery in 'The Lancet' kan wie in een stad rondrijdt, daarvan enige uren later een hartaanval krijgen. Het is "daarom noodzakelijk in de steden het niveau van de luchtverontreiniging drastisch te verminderen en de normen te halen die de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) als veilig beschouwt." Volgens professor Tim Nawrot (Universiteit Hasselt) heeft Vlaanderen gemiddeld de hoogste graad van luchtverontreiniging door fijnstof in West-Europa. Oorzaken hiervoor zijn de hoge bevolkingsdichtheid, de intense industriële activiteit en de enorme verkeersdrukte. Voor kinderen is de luchtvervuiling bijzonder gevaarlijk. Meer is te lezen in "Marleen Teugels, Fijnstof tot in de baarmoeder, Knack, 2 maart 2011."

Advies voor fietsers: Vermijd drukke wegen en zoek de rustige wegen op.

Er zijn verschillende polluenten, stoffen die schadelijk zijn voor de mens:

Het zogenaamde ultrafijn stof (PM0,1) (UFP) is een onderdeel van MP2,5. Voor de uitstoot van UFP zijn door de Europese Unie nog geen maximumnormen vastgelegd. Het ultrafijn stof is gevaarlijker dan het fijn stof omdat het dieper doordringt in de longblaasjes.

Het meten van ultrafijn stof is technisch nog niet op punt gesteld en is duur. (zie vragen in "www.lokalelucht.nl")

De aerodynamische diameter van een stofdeeltje is gelijk aan de diameter van een bolvormig deeltje dat in de omgevingslucht hetzelfde gedrag vertoont als dat stofdeeltje.(Milieurapport Vlaanderen MIRA, Achtergronddocumentatie, Thema Verspreiding van zwevend stof)

Raadpleeg www.irceline.be voor de actuele gemeten waarden. (Klik op Luchtkwaliteit, Kwaliteitsindex, voor de actuele waarden van ozon, stikstofdioxide, zwaveldioxide en fijn stof PM10. Voor de waarde van PM2,5, klik op Fijn stof (PM)). De metingsplaatsen voor deze laatste waarde zijn momenteel nog beperkt.

Bij Info van "Kwaliteitsindex" kan men de betekenis zien van de gebruikte kleurencode.

Oorzaken van de aanwezigheid van ultrafijn stof

Alternatief: Elektrische scooters. China speelt hierin een voortrekkersrol.

Wie binnen een afstand van 500 m van de autosnelwegen woont, heeft hogere gezondheidsrisico's.

Dit is de bevinding van het grootste internationale gezondheidsonderzoek over luchtvervuiling door gemotoriseerde voertuigen, uitgevoerd door "Health Effects Institute" (US). Ze namen 700 rapporten door over de invloed van de vervuiling op de gezondheid.

De vraag wordt gesteld of er geen lagere limiet moet ingesteld worden op de concentratie van deeltjes groter dan 2,5 micrometer (PM2,5). In veel landen is er nog geen limiet voorzien voor de uitstoot van die stofdeeltjes kleiner dan 10 micrometer (PM10).

Terwijl door de nieuwe technologie auto's minder schadelijke deeltjes uitstoten, is de vervuiling toch niet merkelijk gedaald omdat meer auto's rondrijden en grotere afstanden worden afgelegd, aldus Deborah Gough, Australië, op deze website.

'Langdurige blootstelling aan fijn stof versnelt arteriosclerose, waarbij vetachtige stoffen op de wanden van slagaders worden afgezet.' Dat blijkt o.m. uit onderzoek bij mensen die wonen in de buurt van drukke verkeersaders. (Dieter De Cleene, "Kampioen in luchtvervuiling", in Eos, december 2010)

Geen uitstel verleend aan België voor het halen van de Europese normen

Er was voorzien dat landen een uitstel van drie jaar konden aanvragen (tot medio 2011) om de normen te halen op voorwaarde dat alle mogelijke maatregelen genomen zijn. De aanvraag van België tot uitstel is afgewezen omdat Vlaanderen niet kon aantonen welk het effect is van de onlangs genomen maatregelen. Indien België in 2011 de Europese normen niet haalt, kan het veroordeeld worden door het Europees Hof en zal mogelijk een boete moeten betalen.

"De normen zijn niet streng genoeg"

fijn stof Europese norm fijn stof Norm Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) fijn stof
PM10 Het daggrenswaarde voor fijn stof is vastgelegd op 50 microgram per m3 die niet meer dan 35 keer per jaar mag overschreden worden. Het daggemiddelde voor fijn stof van 50 microgram per m3 mag niet meer dan 3 keer per jaar overschreden worden.
PM10 De jaargrenswaarde voor fijn stof is vastgelegd op 40 microgram per kubieke meter. De jaarnorm voor fijn stof is vastgelegd op 20 microgram per m3.
PM2,5 Er is nog geen norm vastgelegd. Er is enkel een streefwaarde vooropgesteld van 25 microgram per m3. De jaarnorm voor fijn stof is vastgelegd op 10 microgram per m3.

Bron: Prof. Benoît Nemery, in Science Connection, december 2009 en Dieter De Cleene, "Kampioen in luchtvervuiling", in Eos, december 2010)

Europese norm stikstofdioxide
Er geldt een uurgrenswaarde van 200 g/m3 die maximaal 18 uur per jaar overschreden mag worden.
Er geldt een jaargrenswaarde van 40 microgram per kubieke meter.

Bron: Dieter De Cleene, "Kampioen in luchtvervuiling", in Eos, december 2010

"De grenswaarde ligt te hoog. Europa is veel toleranter dan pakweg de Verenigde Staten of Californië.(...) Hebben we dan geen recht op zuivere lucht, ongeacht waar we wonen?" (Prof. Nemery)

Vooruitzichten op korte termijn in Vlaanderen

Tim Nawrot: 'Uit onderzoek blijkt dat er voor fijn stof geen drempel bestaat waaronder er geen effecten op de gezondheid zijn. Voor onze gezondheid zijn de huidige normen dan ook een slechte zaak.'(Dieter De Cleene, "Kampioen in luchtvervuiling", in Eos, december 2010)

Frans Fierens, Dalende NOx emissies - stagnerende NO2 concentraties in stedelijke omgeving : wat is er aan de hand?, IRCEL-VMM, april 2008.

Bijkomende maatregelen zijn bijgevolg dringend noodzakelijk! (Bron: Mobiliteitsrapport 2009)

Denken we maar aan:

Laatst gewijzigd op 17 juni 2017