Vooreerst moet de fietser of voetganger zich alert opstellen.

"Er rijdt in mijn buurt een chauffeur die geen volledig zicht heeft op alles wat zich rondom het voertuig afspeelt. Ik ben op mijn hoede!"

De fietser stelt zich meteen de vraag: "Zal de vrachtwagen rechts afslaan?". Daarvoor houdt hij/zij de richtingaanwijzers in het oog.

Gedragscode: Bij een kruispunt of afslag naar rechts dienen achteropkomende fietsers altijd achter de vrachtauto te blijven!

Enkele voorbeelden van gevaarlijke situaties voor fietsers:

• Als de fietser aan het rood licht op het fietspad rechts van de weg staat te wachten, zal de chauffeur normaal gesproken de fietser opgemerkt hebben als de chauffeur later is komen aanschuiven dan de fietser. De fietser moet zich goed vergewissen van het manoeuvre dat de chauffeur zal uitvoeren: rijdt hij rechtdoor of zal het rechts afslaan? Indien er geen communicatie mogelijk is tussen de chauffeur en de fietser, doet de fietser er best aan om te wachten tot de chauffeur de afslag naar rechts heeft genomen. Dit cruciaal punt moet waarschijnlijk nog verder uitgediept worden met de verschillende actoren.
• Opgepast! Wanneer een grote vrachtwagen naar rechts afslaat, wijkt hij gewoonlijk eerst wat uit naar links. Fietsers begrijpen dit niet altijd goed. Bij grote vrachtwagens en bij vrachtwagens met aanhangwagen is de uitwijking naar links noodzakelijk om de bocht naar rechts te kunnen nemen. Bij een vrachtwagen met aanhangwagen kan die uitwijking naar links zeer groot zijn. Het is geenszins een opening die wordt gelaten voor de fietser!!! Blijf bij dit manoeuvre zeker uit de buurt want eens je zich tijdens dit manoeuvre naast de vrachtwagen bevindt, is het te laat!
• N.B.: Stel, je wil aan een kruispunt, voorzien van rode lichten, naar links. Er is een fietsopstelvak voorzien. Je rijdt terwijl de lichten rood zijn het fietsopstelvak op tussen de wachtende auto's. Er staat een vrachtwagen, die ook naar links wil afslaan, te wachten juist achter het fietsopstelvak. Op het ogenblik dat de lichten groen worden, zal die vrachtwagen uiteraard zich in gang zetten om naar links af te slaan. Wees op je hoede om je op dat ogenblik niet vóór de vrachtwagen op te stellen, want dan ben je juist in de dode hoek! Blijf op veilige afstand van de vrachtwagen!

• dat fietsers zich niet mogen opstellen naast een vrachtwagen maar achter de vrachtwagen moeten blijven.
• dat vrachtwagens ruim achter fietsers moeten wachten bij een rood licht en achter de fietsers moeten blijven tot ze het kruispunt voorbij zijn.
• dat fietsers in de omgeving van een kruispunt of een afslag naar rechts nooit naast de vrachtwagen mogen rijden of de vrachtwagen mogen inhalen.
• dat het voorrangsrecht van fietsers aan kruispunten wordt afgeschaft. Uiteraard stelt zich het probleem of die afschaffing enkel zou gelden t.o.v. vrachtauto's of ook t.o.v. personenauto's. Meestal wacht de chauffeur van een personenwagen om rechts af te slaan tot de fietser voorbij is. De fietser ziet de chauffeur in de auto en kan controleren of de chauffeur hem/haar gezien heeft. Bij een vrachtwagen is dat anders en is er in bepaalde omstandigheden geen communicatie mogelijk. De toestand zoals die nu bestaat, is moeilijk houdbaar: de fietser die de verkeersregelgeving volgt en de voorrang neemt, loopt immers een groot gevaar in de nabijheid van vrachtwagens.

Eens die gedragscode is uitgewerkt of het verkeersreglement is aangepast, moet deze in de verschillende media en in het onderwijscircuit voortdurend onder de aandacht van de fietser worden gebracht. Het duurt jaren eer oude gewoontes zijn verdwenen.

Gevolgen voor de aanleg van kruispunten

• Spreiding in de tijd: de verkeerslichten zijn zo geregeld dat de fietsers op andere tijdstippen het kruispunt opkomen dan het gewone verkeer. Mogelijk betekent dit langere wachttijden voor het autoverkeer.
• Opdeling van de verkeersstromen op andere plaatsen: Vóór het kruispunt wordt het fietspad afgeleid naar rechts om op enige afstand van het kruispunt een weg te kruisen. Normaliter heeft de fietser op dat punt geen voorrang omdat hij de weg haaks moet oversteken. In elk geval wordt de fietser zo veel beter opgemerkt door de vrachtwagenchauffeur.

Gevolgen voor veiligheid op rotondes

Laat mij toe te stellen dat er momenteel in Vlaanderen een wildgroei is van rotondes. Daarenboven zijn de voorrangsregels heel sterk verschillend op de diverse rotondes.

Uit een studie verschenen in de Verkeersspecialist bleek dat rotondes voor haast alle weggebruikers veiliger was, behalve voor fietsers! Zo stijgt het aantal ongevallen met fietsers na de aanleg van rotondes met maar liefst 27 pct. Het cijfer voor de ongevallen met doden of zwaargewonden is nog alarmerender, dat stijgt met 41 tot 46 procent. (Made in Limburg)

• Rotonde zonder fietspad

Vele fietsers voelen zich hier heel onzeker. Nochtans is het juist de bedoeling dat de fietsers het midden van de rijstrook gebruiken zodat ze duidelijk kunnen gezien worden door auto- en de vrachtwagenbestuurders. Uiteraard moet de fietser telkens goed laten merken waar hij/zij de rotonde zal verlaten.

• Rotonde met fietspad op de rotonde

Dit zijn voor de fietser gevaarlijke rotondes omdat de fietser al vlug in een dode hoek van de vrachtwagen terechtkomt. Ook hier geldt de regel: Blijf achter de vrachtwagen! Kijk bij het oversteken van een afrit eerst eens goed achter je om te zien of de weg voor je veilig is. Als je oogcontact kunt hebben, is er geen probleem. Zoniet, is het beter je voorrang af te staan.

• Rotonde met fietspad naast de rotonde
• Rotonde met fietsers in de voorrang
• Rotonde met fietsers uit de voorrang

Ook hier moet de nodige omzichtigheid aan de dag gelegd worden.

N.B.:

• Fietsvoorzieningen op rotondes, Fietsvademecum Brussels Hoofdstedelijk Gewest, mei 2009. Biedt technische ondersteuning voor de verbetering van fietsvoorzieningen.
• Midden 2009 verscheen een interessante folder "De rotonde rond. Tips om veilig een rotonde te nemen", uitgegeven door de provincie Limburg.

Nederland:

• "Uit diverse onderzoeken is echter gebleken dat op rotondes met fietsers 'in de voorrang' meer ongevallen plaatsvinden dan op rotondes met fietsers 'uit de voorrang'". in Factsheet SWOV, augustus 2007
• Antwoord Ministerie van Verkeer en Waterstaat, 25 augustus 2009