Volgens de Statistieken Verkeerveiligheid 2008 (BIVV), p. 139 en 145, waren er in 2008:

• onder de fietsers van 10-14 jaar: 5 doden en 77 zwaargewonden;
• onder de fietsers van 15-19 jaar: 8 doden en 105 zwaargewonden;
• onder de bromfietsers van 15-19 jaar: 10 doden en 196 zwaargewonden.

De vermelde cijfers zijn gewogen gegevens, d.w.z. de waarden zijn gebaseerd op geregistreerde ongevallen waarop een wegingscoëfficiënt is toegepast. Het doel van het BIVV is om de werkelijkheid zo dicht mogelijk benaderen. (Ibid., p. 48)

De school heeft de educatieve taak om verkeersveiligheid aan de leerlingen bij te brengen. Ze is tevens prima geplaatst om het verplaatsingsgedrag van de leerlingen in kaart te brengen en dit is heel belangrijk. Bij de schoolkeuze krijgen scholen die de verkeersveiligheid hoog in het vaandel voeren, de voorkeur van de ouders. Geen enkele school kan het zich permitteren om die bekommernis naast zich neerleggen.

Op deze pagina wordt een overzicht gegeven van enkele mogelijkheden die aan de scholen van het secundair onderwijs wordt aangeboden om aan die behoefte te voorzien. Hiermee wil ik enkel meer ruchtbaarheid geven aan de waaier van mogelijkheden die momenteel door het Vlaams Gewest is voorzien.

Moge dit platform de schoolgaande jeugd aansporen om van de school ernstige projecten te eisen voor meer verkeersveiligheid. De ouders kunnen deze informatie voorleggen aan de school van hun kinderen om er zo samen een adequaat mobiliteitsbeleid uit te bouwen.

Twee mooie voorbeelden (best practices)

• 22 april 2010: Minister Camiel Eurlings van Verkeer en Waterstaat heeft tijdens het Nationaal Verkeersveiligheidscongres (NVVC) de eerste Nationale Verkeersveiligheidsprijs uitgereikt.

De eer viel te beurt aan het schoolfietsroute onderzoek Alblasserwaard-Vijfheerenland. Het interessante aan het onderzoek was dat de scholieren van de middelbare school zelf hebben aangegeven waar het verkeer onveilig was op de route naar school. Dit leidde tot aanpassingen van 24 locaties. Meer.

• 3 juni 2010: De leerlingen van het vijfde jaar ASO van de Zusters Maricolen (Maldegem) hebben alle fietswegen naar hun school van naderbij bekeken en alle gevaarlijke punten aangeduid.

Het waren tevens de leerlingen zelf die de resultaten van hun onderzoek voorstelden aan de politie en aan het gemeentebestuur. Deze beloofden na de uiteenzetting tegen half oktober oplossingen voor de knelpunten te formuleren. De burgemeester wil dat iedereen op een veilige manier naar school kan fietsen. Meer in Het Nieuwsblad. Het artikel dat verschenen is de Krant van West-Vlaanderen, is hier met de instemming van de Krant overgenomen.

Dit zijn maar twee voorbeelden. Hiermee wil ik duidelijk maken dat scholieren heel veel zelf in handen kunnen nemen. Zo leren ze zelf met andere ogen naar het verkeer kijken i.p.v. het verkeer voortdurend te ondergaan.

Drie principes

• Het participatiebeginsel: alle relevante actoren worden bij het mobiliteitsbeleid betrokken.
• Het STOP-principe bepaalt de rangorde van de verplaatsingsmodi (zie Openingspagina).
• Het principe van de 3 E's bepaalt dat er in het verkeersbeleid gewerkt moet worden aan
  • infrastructuuraanpassingen (engineering)
  • educatie en gedragsbeïnvloeding van de weggebruikers (education)
  • handhaving (enforcement)
  • Hieraan wordt soms een vierde E van "engagement" toegevoegd. Hiermee wordt gealludeerd op de inzet van ouders, de leerlingen zelf, de leerkrachten en de buurtbewoners. (Bron: 5 jaar veilige schoolomgevingen in Brugge, p. 8 en Jaarboek verkeersveiligheid 2010, p. 19)

Veilige schoolomgeving en schoolroutes

Momenteel worden aan de scholen heel wat mogelijkheden aangeboden om tot betere wegen naar school en om tot een veiliger schoolomgeving te komen. Eigenlijk mag geen enkele secundaire school die kansen laten liggen! ELKE school moet nu de handen uit de mouwen te steken!

• 1.a. Module 10. Herinrichting van een schoolbuurt aan of in de nabijheid van een gewestweg

Lees meer hierover op de website van www.mobielvlaanderen.be en bekijk er de praktijkvoorbeelden. Het gewest betaalt 100% van de reële kostprijs op het domein van het gewest, en, in geval van een herinrichting van een schoolbuurt in de nabijheid van een gewestweg, ook 50% van de reële kostprijs op het domein van de lokale overheid of de provincie.

• 1.b. Werkboek Schoolomgeving

Sinds 1 september 2005 moeten alle scholen in een zone 30 liggen. Het werkboek wil een antwoord bieden op de vraag hoe men de drie E's kan inzetten bij het realiseren van een veilige schoolomgeving. Een belangrijk element is participatie: van de school, van de ouderraad, van de buurt, van de politie, van de gemeente, van het Gewest, van De Lijn. Meer is te vinden in de Mobiliteitsbrief, mei 2010.

Het werkboek beveelt 7 stappen aan om met een werkgroep een schoolomgevingsproject aan te pakken.

• 1. Creëer een draagvlak voor het opstarten van een verbeteringsproject;
• 2. Stel een representatieve en stevige overlegstructuur op;
• 3. Inventariseer bestaande behoeften en belangen;
• 4. Werk een projectplan uit;
• 5. Voer het projectplan uit;
• 6. Evalueer;
• 7. Veranker uw project in het lokale beleid.

Het nascholingsaanbod van de Vlaamse Stichting Verkeerskunde (VSV) aangaande verkeer- en mobiliteitseducatie in het basis- en secundair onderwijs, in het eerste trimester van het schooljaar 2010-2011, is te vinden in de brochure Verkeer op School. Meer over dit item 1.b.. Het werkboek is beschikbaar.

• 1.c. De opmaak van een schoolvervoerplan

In ruil voor de infrastructurele aanpassingen van de schoolomgeving volgens module 10 wordt van de school een wederdienst gevraagd: het opstellen van een schoolvervoerplan. Dit plan wordt voorgelegd aan PAC (de Provinciale Auditcommissie die alle mobiliteitsplannen, convenantsgebonden infrastructuurprojecten en flankerende maatregelen behandelt).

Een schoolvervoerplan is enkel verplicht voor scholen waarvoor de lokale overheid een module 10 van het mobiliteitsconvenant wil afsluiten. Toch kan een schoolvervoerplan ook voor andere scholen nuttig zijn. Al heel wat steden en gemeenten vragen aan alle scholen op hun grondgebied om een schoolvervoerplan op te maken. Zo krijgen zij een duidelijk beeld van de verkeersknelpunten en kunnen zij die samen met de scholen systematisch aanpakken. Gemeenten die voor de opmaak van schoolvervoerplannen geen subsidie kunnen krijgen via module 10, kunnen dat onder bepaalde voorwaarden wel via module 15 ('flankerende maatregelen'). Meer. Op de geciteerde website worden verscheidene instanties vermeld die kunnen helpen bij het opmaken van een schoolvervoerplan.

• 2. Ontwerpen schoolfietsroutekaart of fietskaart

Het is van groot belang dat alle actoren uit de buurt van een gemeente samen de knelpunten rond de schoolroutes bespreken en oplossen. Denk aan de leerlingen, ouders van leerlingen, afgevaardigden van de school, van de lokale politie, van de gemeente, van de Voetgangersbeweging, van de Fietsersbond en/of Mobiel 21, enz. Zoals reeds is gebleken uit de aangehaalde voorbeelden, is hierbij een grote taak weggelegd voor de leerlingen die in weer en wind naar school fietsen. Door hen een rapporteringstaak te geven, gaan ze hun ogen openen en zaken opmerken die ze vroeger verontachtzaamden. Hun reisroute, foto's van gevaarlijke punten en opmerkingen kunnen eventueel gecentraliseerd worden op een website die daarvoor is ontworpen. Er bestaan verschillende internetplatforms, o.a. ViaStat, die de tool Opwegnaarschool.nl heeft ontworpen die in Nederland is gebruikt voor het bekroonde project 2010. Aldus maakt men de leerlingen zelf verantwoordelijk voor hun verkeersgedrag. ViaStat heeft ook in België steunpunten uitgebouwd. Maar ook in Vlaanderen zijn er tools beschikbaar. (Nog aan te vullen.) Meer

Voorbeelden:

• De fietskaart van Brugge (2007) is geactualiseerd. Daarenboven beschikt de stad over een aanvullend fietsroutenetwerk dat 11 veilige fietsroutes aanbiedt en waarvan de schoolgaande jeugd gretig gebruik maakt. Meer informatie is bij de Stad Brugge te vinden.
• Wanneer je "schoolfietsroutekaart" in een zoekrobot invoert, vind je heel wat gemeenten terug die reeds over die kaart beschikken!

• 3. Slimme Mobiele Scholen (SMS)

31 mei 2010: Op het congres van de Vlaamse Stichting Verkeerskunde (VSV) te Brugge kondigde minister van Mobiliteit en Openbare Werken Hilde Crevits een nieuw project aan: SMS (Slimme Mobiele Scholen). Het project wil ondersteuning bieden aan verkeersactieve secundaire scholen.

• Door het groot aantal verkeersslachtoffers bij de leerlingen van 12 tot 18 jaar en de jaren daaropvolgend wil de minister verkeers- en mobiliteitseducatie mogelijk maken. Tijdens het schooljaar 2010-2011 biedt het VSV het volgende aan:
• een duidelijk, actueel en laagdrempelig overzicht van het aanbod verkeers- en mobiliteitseducatie;
• twee uur gratis begeleiding door een professionele SMS-begeleider;
• minstens 1000 euro startsubsidie voor de aankoop van materialen zoals publicaties en educatieve pakketten en/of voor de organisatie van acties en initiatieven op school zoals theatervoorstellingen, vormingen en begeleidingen. Natuurlijk is er ook ruimte voor het indienen van eigen creatieve voorstellen.
• De minister trekt 1,6 miljoen euro uit voor dit project en hoopt dat volgend schooljaar reeds 400 secundaire scholen zullen deelnemen (dat is de helft van het aantal secundaire scholen). Bron
• De secundaire scholen kunnen zich inschrijven via www.verkeerskunde.be/onderwijs/sms.

• 4. Handhaving door de lokale politie

De lokale politie staat in voor de opleiding van gemachtigde opzichters. Daarnaast voert de politie snelheidscontroles uit, vooral op schoolroutes. "In de onmiddellijke omgeving van de scholen wordt zelfs de nul-tolerantie toegepast. Ook de schoolgaande jeugd zelf wordt tijdens bepaalde periodes gecontroleerd. De jongeren tussen 12 en 16 jaar van wie de fiets niet in orde is krijgen een 'jongeren proces-verbaal'. Zij worden dan uitgenodigd om een verkeersklas te volgen. (5 jaar veilige schoolomgevingen in Brugge, p. 40-41)

• Enkele interessante sites
• Mobiel Vlaanderen
• Met de Mobiliteitsbrief mei 2010.
• Vlaamse Stichting Verkeerskunde
• Het nascholingsaanbod eerste trimester schooljaar 2010-11 in Verkeer op School.
• VME Verkeers- en Mobiliteitseducatie
• ViaStat Opwegnaarschool
• Bij grote wegenwerken in de buurt van scholen kan men een team oprichten dat ter plaatse de leerlingen inlicht over de gevaren van vrachtwagens (dode hoek). Voorbeeld (8 MB).